Aqua Magic zararlı mı? Jel ve tozun içinde ne var

Renkli Aqua Magic jeli kalıba dökülüyor, yanında sihirli tozla hazırlanmış bir kase su ve katılaşmış hayvan figürleri duruyor

Sosyal medyada renkli jeli kalıba döküp suya bırakan, birkaç dakika sonra elinde bir denizatı tutan çocukları görmüşsünüzdür. Kasım indiriminden önce sepete eklemeden durup "Aqua Magic zararlı mı?" diye aratınca da büyük ihtimalle karşınıza yalnızca satıcıların "zehirsiz, doğal" cümleleri çıktı. Bu setlerdeki maddeler mutfaktan tanıdığımız şeyler. Dikkat isteyen kısım ağız, küçük parçalar ve çocuğun yaşı.

  • Jel genellikle kahverengi deniz yosunundan elde edilen sodyum aljinat, toz ise suda çözünen bir kalsiyum tuzudur.
  • Kalsiyum, jelin zincirlerini birbirine bağlar. Figürün önce dışı katılaşır, bekledikçe de tamamı sertleşir.
  • Aljinat gıda katkısı olarak güvenli kabul edilir ama bu, oyuncak jelinin yenebileceği anlamına gelmez.
  • Küçük figürler ve kalıplar 3 yaş altındaki çocuklar için boğulma riski taşır. Pakette CE işareti, yaş etiketi ve içerik listesi olmalı.

Jel deniz yosunundan, toz kalsiyumdan

Bu tür setlerin çoğunda şişelerdeki renkli jelin ana maddesi sodyum aljinattır. Aljinat, bazı kahverengi alg türlerinin hücre duvarında bol bulunan bir şeker zinciri. Dondurmadan soslara kadar pek çok gıdada kıvam verici olarak kullanılır, etiketlerde E 401 koduyla görürsünüz.

"Sihirli toz" ise suda çözünen bir kalsiyum tuzu. Satıcılar bu setlerde çoğunlukla gıda sınıfı kalsiyum laktat kullanıldığını belirtiyor; kimya derslerinde aynı deney kalsiyum klorürle de yapılır ve sonuç değişmez. Yine de tozun hangi tuz olduğu markadan markaya farklıdır ve mağaza sayfaları bunu her zaman yazmaz. Kesin bilgi kutunun üzerindeki içerik listesinde olur. Orada da yoksa satıcıya sorun.

Figür neden birkaç dakikada katılaşıyor

Jeldeki aljinat zincirleri sodyuma bağlıyken suyun içinde serbestçe kayar, jelin akışkan olmasının nedeni bu. Toz suya karışınca ortama kalsiyum gelir. Kalsiyum sodyumun yerini alır ve iki eliyle iki ayrı zinciri aynı anda tutar. Zincirler böylece birbirine kenetlenir, akışkan jel de şeklini koruyan bir katıya döner. Kimyacılar bu düzene "yumurta kolisi" modeli der: zincirlerin kıvrımları koli, kalsiyumlar da içine oturan yumurtalardır.

Bağlanma dıştan içe doğru ilerler. Kalıp suya girince önce suya değen yüzey katılaşır, kalsiyum zamanla içeri sızdıkça figür de sertleşir. Restoranlarda moleküler mutfağın sahte havyarı da aynı yöntemle yapılır. UC Davis'in kimya gösterisinde de jelin kalsiyumlu suda kaldıkça sertleştiği anlatılıyor. Kalıbı 2-3 dakikadan önce çıkarırsanız figürün içi yumuşak kalır ve parmaklarınızın arasında dağılır. Kalıbı boşluk bırakmadan doldurursanız bacaklar da kopuk çıkmaz.

"Zehirsiz" sözü neyi kapsıyor

Malzemenin kendisi için bu söz büyük ölçüde doğru. Avrupa Gıda Güvenliği Otoritesi (EFSA) 2017'de aljinik asit ve tuzlarını (E 400-E 404) yeniden değerlendirdi. Bildirilen gıda kullanımlarında güvenlik açısından bir endişe görmedi, sayısal bir günlük alım sınırı koymaya da gerek duymadı. Kalsiyum laktat da gıdalarda kullanılan bir kalsiyum tuzu.

Ama oyuncak jeli gıda değildir. Şişede aljinatın yanında boya, parlatıcı ve koruyucu bulunabilir. Bunlar ne gıda için üretilmiştir ne de çocuğun ağzına girecek diye hazırlanmıştır, üreticiler paketlere "ağza almayın" yazmalarının sebebi de bu. Satıcının "zehirsiz" demesi, bir kaşık jelin ya da bir avuç tozun yenebileceği anlamına gelmez. Malzeme temiz olsa bile aşağıdaki üç durum bu sözün kapsamına girmiyor.

Küçük figürler ve kalıplar

Bu setlerde boğulma riski, kimyadan daha somut bir tehlike. Bir denizyıldızı figürü ya da küçük bir kalıp parçası, 2 yaşındaki bir çocuğun soluk borusunu tıkayabilecek büyüklüktedir. Avrupa'nın oyuncak güvenliği direktifi, 36 aydan küçük çocuklar için tehlikeli olabilecek oyuncakların bunu açık bir uyarıyla ya da üzeri çizili bebek yüzü simgesiyle belirtmesini şart koşar. Aqua Magic setlerinin çoğu 3 yaş ve üzeri için etiketlenir. Evde küçük bir kardeş varsa sorun en çok, oyun bittikten sonra halıda unutulan figürlerden çıkar.

Su boncuklarıyla karıştırmayın

Raflarda ve pazar yerlerinde "su jeli" adıyla iki farklı ürün grubu satılıyor. Su boncukları (orbeez ve benzerleri) süper emici bir polimerden yapılır. Consumer Reports'un açıklamasına göre bu boncuklar sıvıyla temas edince 100 kata kadar büyüyebilir ve çocukların mide ile bağırsaklarında bulunmuştur. Aljinat figürler böyle şişmez, ama iki ürün çoğu zaman aynı arama sonucunda yan yana çıkar. Ürün açıklamasında "suda büyür" ya da "water beads" yazıyorsa baktığınız şey aljinat seti değil, su boncuğudur.

Pilli, ışıklı parçalar

Bazı setlerde figürleri aydınlatan, düğme pille çalışan küçük bir LED olur. ABD'de Kori Gey markalı bir su perisi seti, pil kapağını çocuklar kolayca açabildiği için geri çağrıldı. Kutudan pil çıkıyorsa kapağın vidalı olup olmadığına bakın. Düğme pil yutmak, jel yutmaktan çok daha acil bir durumdur.

Paketin üzerinde bakılacak beş şey

Satın almadan önce ürün fotoğraflarında, kargo gelince de kutunun üzerinde şunları arayın:

  • CE işareti. Avrupa'da satılan oyuncakların üzerinde, etiketinde ya da ambalajında okunaklı ve silinmeyecek biçimde bulunmalı.
  • Yaş etiketi ve 0-3 yaş uyarı simgesi.
  • Jel ve toz için ayrı ayrı yazılmış içerik listesi. Kutuda "doğal malzeme" yazması içerik listesi yerine geçmez.
  • Üreticinin ya da ithalatçının adı ve iletişim bilgisi. Bir sorun çıktığında muhatap bulabilmeniz buna bağlı.
  • Test bilgisi. Örneğin bizim AquaMagic Sihirli Su Oyuncak Seti sayfamızda, ürünün Eurofins laboratuvarında test edildiği ve sonucun "uygun" çıktığı yazıyor.

Yedek alırken de aynı kontrolü yapın. Ekstra jel şişeleri ve ekstra sihirli toz başka markaların setleriyle de kullanılabiliyor. Farklı üreticilerin ürünlerini karıştıracaksanız her paketin içerik listesini ayrı okuyun.

Yetişkinin masada olması gereken anlar

3-5 yaş arasında oyunun tamamı bir yetişkinin gözü önünde oynanmalı. Bu yaştaki çocuk figürü tatmayı merak eder, jel şişesini sıkarken de ağzına götürebilir. 6 yaş ve üzerindeki çocuk kalıbı kendisi doldurabilir; tozu suya karıştırmak ve temizlik yine yetişkine kalsın. Açık bırakılan toz paketi hem nem çeker hem de meraklı ellerin ulaşabileceği yerde durur. Oyun bitince figürleri saymayı alışkanlık haline getirin: kaç tane yaptıysanız o kadarı kutuya geri girsin. Evde emekleyen bir bebek varsa bu sayımı hiç atlamayın.

Yuttu, şimdi ne yapmalıyım?

  1. Çocuk nefes almakta zorlanıyorsa, öksürüğü durmuyorsa ya da dudakları morarıyorsa beklemeden 112'yi arayın.
  2. Rahat nefes alıyorsa ağzında kalanı çıkarın ve ağzını suyla çalkalatın. Kusturmaya çalışmayın.
  3. Kutuyu elinize alın ve Sağlık Bakanlığı'na bağlı Ulusal Zehir Danışma Merkezi'ni 114'ten arayın. Hat 7 gün 24 saat açık. Çocuğun neyi (jel, toz ya da figür), yaklaşık ne kadar ve ne zaman yuttuğunu söyleyin, içerik listesini okuyun.
  4. Toz göze kaçtıysa gözü birkaç dakika boyunca bol temiz suyla yıkayın. Kızarıklık geçmezse bir hekime gösterin.
  5. Düğme pil yuttuğundan şüpheleniyorsanız belirti beklemeden acile gidin.

Kutuyu açtığınız ilk akşam tozu suya siz karıştırın, kalan tozu paketiyle birlikte üst rafa kaldırın ve içerik listesinin fotoğrafını telefonunuza kaydedin. Bir gün 114'ü aramanız gerekirse okuyacağınız bilgi o an elinizin altında olur. Başka su oyunları için Aqua Set koleksiyonuna göz atabilirsiniz.

Kaynaklar